Nếu bạn không có người rành máy chủ trong nhóm, nền tảng tự động hoá dạng dịch vụ đám mây gần như luôn là lựa chọn đúng để bắt đầu. Bản tự cài đặt chỉ đáng cân nhắc khi bạn có yêu cầu chặt về nơi dữ liệu đi qua, hoặc khối lượng lượt chạy lớn tới mức phí theo lượt trở thành gánh nặng, và có người chịu trách nhiệm lo máy chủ.
Hai hướng này khác nhau không chỉ ở tiền. Chúng khác ở chỗ ai giữ dữ liệu, ai lo cập nhật bảo mật, ai thức dậy lúc nửa đêm khi luồng ngừng chạy. Bài này đặt hai bên cạnh nhau theo năm tiêu chí, đưa ví dụ giả định về chi phí, và nêu lối đi giữa mà nhiều cửa hàng nhỏ chọn.
Hai hướng khác nhau ở đâu
Nền tảng dạng dịch vụ đám mây là thứ bạn đăng ký tài khoản và dùng ngay trên trình duyệt. Nhà cung cấp lo máy chủ, lo cập nhật, lo các đường nối với hàng nghìn ứng dụng. Bạn trả theo gói, thường gắn với số lượt chạy hoặc số bước được thực hiện mỗi tháng. Dữ liệu của mỗi lần chạy đi qua máy chủ của họ, thường đặt ở nước ngoài, và được lưu lại một thời gian trong lịch sử chạy.
Bản tự cài đặt là phần mềm (thường là mã nguồn mở, có khi là bản doanh nghiệp có giấy phép) mà bạn cài lên máy chủ của mình: một máy chủ ảo thuê theo tháng, hoặc một máy đặt trong văn phòng. Dữ liệu đi thẳng giữa máy chủ của bạn và các ứng dụng, không qua bên trung gian. Không ai tính tiền theo lượt, nhưng bạn trả bằng tiền thuê máy chủ và bằng công sức.
Một số dự án mã nguồn mở có cả hai dạng: bản đám mây do chính đội phát triển vận hành và bản bạn tự cài. Điều khoản giấy phép của những dự án này có giới hạn riêng về việc dùng cho mục đích thương mại hay cung cấp lại cho người khác, nên trước khi dùng cho công ty cần đọc kỹ giấy phép ở phiên bản hiện hành.
So sánh theo năm tiêu chí
Bảng dưới không chấm điểm bên nào hơn. Mỗi dòng là một câu hỏi bạn cần tự trả lời theo hoàn cảnh của mình.
| Tiêu chí | Dịch vụ đám mây | Tự cài đặt |
|---|---|---|
| Dữ liệu đi qua đâu | Máy chủ nhà cung cấp, thường ở nước ngoài; lưu trong lịch sử chạy theo thời hạn của họ | Máy chủ bạn chọn; bạn quyết định lưu bao lâu |
| Chi phí | Phí gói theo tháng, tăng theo lượt chạy và tính năng | Tiền thuê máy chủ cố định, cộng thời gian người bảo trì |
| Công sức ban đầu | Đăng ký là dùng | Cài đặt, cấu hình tên miền, chứng chỉ bảo mật, sao lưu |
| Công sức hằng tháng | Gần như không, ngoài việc theo dõi luồng | Cập nhật phiên bản, vá lỗi bảo mật, theo dõi dung lượng, kiểm sao lưu |
| Thư viện kết nối | Thường rộng hơn, đường nối được nhà cung cấp bảo trì | Hẹp hơn hoặc tương đương tuỳ dự án; một số đường nối do cộng đồng viết |
Dòng đáng cân nhắc nhất với cửa hàng nhỏ là công sức hằng tháng. Một máy chủ tự cài mà không ai cập nhật trong một năm là nơi chứa sẵn mọi mã khoá kết nối tới email, bảng tính, phần mềm bán hàng của bạn, và là mục tiêu hấp dẫn cho kẻ xấu.
Phép tính chi phí: ví dụ giả định
Lấy ví dụ giả định một tiệm bán đồ gốm online ở Bát Tràng (Hà Nội) chạy ba luồng: đơn mới vào bảng tính, nhắc khách đánh giá sau giao hàng, báo cáo cuối ngày. Mỗi tháng khoảng ba trăm đơn, mỗi đơn kéo theo năm bước ở các luồng, tổng chừng một nghìn rưỡi bước. Với khối lượng này, gói đám mây mức thấp thường đủ, và tiền thuê một máy chủ ảo riêng cộng với giờ công người cài đặt nhiều khả năng còn cao hơn.
Giờ đổi sang một kho hàng phụ tùng ở Bắc Ninh xử lý hàng nghìn đơn mỗi ngày, mỗi đơn qua mười bước kiểm tồn, cập nhật trạng thái, báo cho từng bộ phận. Số bước mỗi tháng lên tới hàng trăm nghìn, phí theo lượt của gói đám mây có thể tăng nhanh, trong khi máy chủ tự cài vẫn chỉ tốn một khoản thuê cố định. Lúc đó tự cài đặt mới bắt đầu có lợi, với điều kiện kho đã có người kỹ thuật.
Khi tự tính, đừng quên khoản vô hình: thời gian của người bảo trì. Nếu người đó là chính chủ cửa hàng, mỗi giờ ngồi sửa máy chủ là một giờ không bán hàng. Cũng đừng quên khoản ngược lại: với gói đám mây, khi một luồng bị lỗi chạy lặp, số lượt có thể vọt lên trong một đêm và hoá đơn tháng đó cao bất thường, còn máy chủ tự cài chỉ chạy chậm đi chứ không sinh thêm phí. Các con số trên chỉ là ví dụ giả định để thấy cách tính; bạn cần lấy bảng phí hiện hành của từng bên và số lượt thực tế của mình để so.
Hỏi gì trước khi gửi dữ liệu qua nền tảng đám mây
Chọn dịch vụ đám mây không có nghĩa là nhắm mắt tin. Trước khi cho luồng chạm vào dữ liệu khách hàng, bạn nên tìm được câu trả lời cho các câu hỏi dưới đây trong trang chính sách, trang trợ giúp hoặc bằng cách hỏi bộ phận hỗ trợ của nhà cung cấp.
- Máy chủ xử lý và lưu lịch sử chạy đặt ở khu vực nào, có cho chọn khu vực không.
- Lịch sử chạy (gồm nội dung dữ liệu) được giữ bao lâu, bạn có tự rút ngắn hoặc tắt lưu nội dung được không.
- Ai trong tài khoản của bạn xem được lịch sử chạy; có phân quyền theo người hay ai đăng nhập cũng thấy hết.
- Mã khoá và quyền truy cập vào ứng dụng của bạn được cất giữ thế nào, bạn thu hồi một kết nối ra sao.
- Có đăng nhập hai lớp cho tài khoản quản trị không, có nhật ký ghi lại ai sửa luồng nào lúc nào không.
- Khi bạn ngừng dùng dịch vụ, dữ liệu và cấu hình luồng được xuất ra được không, và bao lâu thì bị xoá hẳn.
Nếu câu trả lời cho câu thứ nhất hoặc thứ hai không chấp nhận được với loại dữ liệu bạn xử lý, đó là tín hiệu rõ nhất để nghĩ tới bản tự cài, hoặc ít nhất là bỏ các trường nhạy cảm ra khỏi luồng. Quy định về dữ liệu cá nhân thay đổi theo thời gian, nên với dữ liệu khách hàng cần đối chiếu văn bản hiện hành hoặc hỏi người làm pháp chế.
Khi nào tự cài đặt thật sự đáng làm
Có yêu cầu về nơi lưu dữ liệu. Khách hàng doanh nghiệp hoặc hợp đồng yêu cầu dữ liệu không đi qua máy chủ của bên thứ ba, hoặc quy định nội bộ cấm. Lúc này tự cài đặt có khi là cách duy nhất để vẫn tự động hoá được.
Khối lượng lớn và ổn định. Số lượt chạy cao đều đặn mỗi tháng, đã đo được thật chứ không phải ước đoán, và phí đám mây đã vượt rõ chi phí máy chủ cộng công bảo trì.
Có người kỹ thuật chịu trách nhiệm. Phải có tên một người, kèm người dự phòng, biết cài đặt, cập nhật và khôi phục từ bản sao lưu. Không có người này thì đừng bắt đầu.
Cần nối với hệ thống nội bộ. Phần mềm kho, phần mềm kế toán chạy trong mạng nội bộ không mở ra ngoài. Máy chủ tự cài đặt trong cùng mạng nối được dễ hơn, không phải mở cửa hệ thống ra Internet.
Muốn tuỳ biến sâu. Một số bản tự cài cho phép thêm đường nối tự viết hoặc chạy đoạn xử lý riêng. Phần này đã sang việc của lập trình viên, nhưng đó là lý do nhiều đội chọn hướng này.
Rủi ro của bản tự cài mà người mới hay bỏ qua
Phần lớn sự cố với bản tự cài đặt không đến từ phần mềm, mà đến từ việc không ai để mắt. Trước khi quyết, đọc kỹ danh sách này.
- Không cập nhật: lỗ hổng bảo mật của phiên bản cũ được công bố công khai, ai cũng tìm được máy chủ còn chạy bản đó.
- Trang quản trị mở ra Internet không có lớp bảo vệ thêm, chỉ một mật khẩu đơn giản đứng giữa kẻ lạ và toàn bộ mã khoá kết nối của bạn.
- Không sao lưu, hoặc sao lưu nhưng chưa bao giờ thử khôi phục; tới lúc ổ đĩa hỏng mới biết tệp sao lưu dùng không được.
- Đầy ổ đĩa vì lịch sử chạy tích luỹ nhiều tháng, luồng ngừng mà không có thông báo.
- Người cài đặt nghỉ việc, không để lại tài liệu, không ai biết mật khẩu máy chủ ở đâu.
- Hết hạn chứng chỉ bảo mật của tên miền, các ứng dụng gửi tín hiệu sang bị từ chối.
Mỗi rủi ro đều có cách phòng, nhưng cách phòng nào cũng cần người làm đều đặn. Đó là chi phí thật của chữ "miễn phí" trong phần mềm mã nguồn mở.
Lối đi giữa: bắt đầu trên đám mây, giữ đường lui
Nhiều cửa hàng và văn phòng nhỏ chọn cách này để không phải quyết ngay từ đầu.
- Bắt đầu bằng gói đám mây mức thấp hoặc miễn phí, dựng vài luồng thật trong một hai tháng.
- Ghi số lượt chạy thực tế mỗi tháng và theo dõi xu hướng tăng.
- Che bớt các trường nhạy cảm trước khi đưa qua luồng: luồng chỉ cần mã đơn và trạng thái thì đừng chuyển cả số điện thoại, địa chỉ.
- Viết tài liệu từng luồng theo ngôn ngữ chung: kích hoạt gì, lọc gì, ghi gì, để chuyển sang công cụ khác vẫn dựng lại được.
- Khi số lượt hoặc yêu cầu dữ liệu chạm ngưỡng bạn đặt trước, chạy thử bản tự cài song song với một luồng ít quan trọng.
- Chỉ chuyển hẳn khi bản tự cài đã chạy ổn vài tuần và có người nhận trách nhiệm bảo trì.
Cách làm từng bước để chuyển luồng giữa hai nền tảng mà không mất dữ liệu có bài riêng trong danh mục này.
Câu hỏi thường gặp
Phần mềm tự động hoá mã nguồn mở có thật sự miễn phí không?
Phần mềm thường miễn phí với bản cộng đồng, nhưng bạn vẫn trả tiền máy chủ, tên miền, thời gian cài đặt và bảo trì. Ngoài ra giấy phép có thể giới hạn cách dùng cho mục đích thương mại, cần đọc bản hiện hành.
Máy chủ tự cài nên đặt trong văn phòng hay thuê máy chủ ảo?
Máy chủ ảo thuê ổn định điện và mạng hơn, dễ sao lưu. Đặt trong văn phòng hợp khi cần nối với phần mềm nội bộ không mở ra ngoài, nhưng phải tính chuyện mất điện, mất mạng và luồng ngừng theo.
Dùng dịch vụ đám mây thì dữ liệu khách hàng có bị lưu lại không?
Hầu hết nền tảng lưu dữ liệu từng lần chạy trong lịch sử một thời gian để bạn sửa lỗi. Thời hạn tuỳ gói và nhà cung cấp. Nên kiểm cài đặt lưu giữ và chỉ chuyển những trường thật sự cần.
Một người không chuyên có tự cài được bản tự cài đặt không?
Có hướng dẫn cài nhanh, nhưng cài được khác với vận hành an toàn lâu dài. Nếu không tự tin về cập nhật, sao lưu, bảo vệ trang quản trị, nên dùng bản đám mây hoặc nhờ người có kinh nghiệm phụ trách.
Có thể dùng cả hai cùng lúc không?
Được. Nhiều nơi để luồng đơn giản, ít dữ liệu nhạy cảm trên đám mây, còn luồng chạm dữ liệu nội bộ hoặc khối lượng lớn chạy trên máy chủ riêng. Chỉ cần ghi rõ luồng nào ở đâu để người sau không phải đi tìm.