Tác tử AI dùng trình duyệt làm việc giống một người ngồi trước máy: nó nhìn trang web qua ảnh chụp màn hình hoặc cấu trúc trang, rồi tự bấm nút, gõ chữ, cuộn trang và chuyển thẻ để đạt mục tiêu bạn giao. Ưu điểm là nó dùng được gần như mọi trang web, kể cả những trang không có kết nối sẵn với công cụ tự động hoá nào. Nhược điểm là chậm, dễ vấp ở những chỗ con người lướt qua không để ý, và cần được giám sát kỹ hơn các kiểu kết nối khác.
Loại tác tử này hợp với việc tra cứu qua nhiều trang công khai, điền những biểu mẫu nội bộ lặp đi lặp lại, gom thông tin vào một bảng. Nó không hợp với việc liên quan đến tiền, đăng nhập tài khoản quan trọng, hay bất cứ thao tác nào trang web đó không cho phép máy tự làm. Phần dưới đi qua cách nó hoạt động, các chỗ hay vấp, ranh giới cần giữ, cách thiết lập an toàn và cách giám sát khi nó đang chạy.
Tác tử dùng trình duyệt hoạt động thế nào
Mỗi vòng làm việc gồm ba nhịp: tác tử nhận hình ảnh hoặc cấu trúc của trang đang mở, mô hình AI đọc và quyết định thao tác tiếp theo (bấm vào đâu, gõ gì), rồi công cụ thực hiện thao tác đó trên trình duyệt. Sau đó lại chụp trang mới và lặp lại. Một việc như tra thông tin trên năm trang web có thể cần vài chục vòng như vậy, nên chạy mất vài phút là bình thường.
Hiện có vài dạng phổ biến: chế độ tác tử nằm trong ứng dụng chatbot, chạy một trình duyệt ảo trên máy chủ của nhà cung cấp mà bạn xem qua cửa sổ; tiện ích cài vào trình duyệt của bạn, thao tác ngay trên các thẻ bạn đang mở; và trình duyệt có sẵn trợ lý AI tích hợp. Dạng chạy trên máy chủ tách biệt với máy bạn, còn dạng tiện ích thấy được mọi thứ trình duyệt của bạn thấy, kể cả các trang đang đăng nhập. Tên gọi và khả năng của từng sản phẩm thay đổi liên tục, nên đọc mô tả hiện hành để biết công cụ của bạn thuộc dạng nào.
Điểm cần nhớ: tác tử đọc mọi chữ trên trang, kể cả chữ người không để ý như phần chú thích nhỏ, nội dung bị ẩn, bình luận của người lạ. Nếu một trang cố tình viết câu dạng ra lệnh cho AI, tác tử có thể bị dắt đi. Đây là lý do việc giám sát và giới hạn phạm vi quan trọng hơn ở loại tác tử này.
Việc hợp với tác tử dùng trình duyệt
Những việc dưới đây có chung đặc điểm: thông tin công khai hoặc nội bộ ít nhạy cảm, nhiều thao tác lặp, và kết quả là thứ bạn xem lại trước khi dùng.
- Tra cứu thông tin công khai qua nhiều trang: giờ mở cửa, điều kiện đổi trả, thông số sản phẩm của vài nhà cung cấp, rồi gom vào bảng.
- Điền biểu mẫu nội bộ lặp lại: nhập cùng loại thông tin vào hệ thống nội bộ cũ không có kết nối, mỗi lần vài chục dòng từ một bảng có sẵn.
- Kiểm tra trang web của chính mình: bấm thử các nút đặt hàng, mở các trang sản phẩm xem có trang nào lỗi, ảnh nào không hiện.
- Đối chiếu thông tin trên hai hệ thống: xem trạng thái đơn trong trang quản lý vận chuyển rồi ghi vào bảng của bạn, khi hai bên chưa nối với nhau.
- Chuẩn bị giỏ hàng để bạn duyệt: tìm các món theo danh sách, cho vào giỏ, rồi dừng trước bước thanh toán.
- Tải các tệp báo cáo định kỳ: đăng nhập trang quản lý của chính bạn bằng phiên đã mở, tải tệp xuất về thư mục quy định.
Với việc đã có kết nối sẵn giữa các ứng dụng, dùng kết nối đó thay vì trình duyệt. Kết nối trực tiếp nhanh hơn, ít lỗi hơn và để lại dấu vết rõ hơn; trình duyệt là phương án cho những chỗ không có cửa nào khác.
Những chỗ tác tử hay vấp trên trang web
Các trang web được làm cho người dùng, nên có nhiều chi tiết con người xử lý theo phản xạ nhưng tác tử thì lúng túng. Bảng dưới liệt kê các chỗ hay gặp và cách giảm.
| Chỗ vấp | Biểu hiện | Cách giảm |
|---|---|---|
| Cửa sổ bật lên, hộp đồng ý cookie | Tác tử bấm nhầm, hoặc loay hoay không đóng được | Dặn trong đề bài: gặp hộp đồng ý thì chọn mức tối thiểu và đóng |
| Mã xác thực gửi qua điện thoại, kiểm tra người thật | Tác tử dừng giữa chừng | Đây là chỗ đúng ra phải dừng; bạn tự làm bước đó hoặc không giao việc này |
| Trang đổi giao diện | Việc chạy tốt tuần trước, tuần này sai | Không phụ thuộc vào vị trí nút; mô tả việc theo mục đích thay vì "bấm nút thứ ba" |
| Cuộn vô hạn, danh sách dài | Tác tử dừng sớm hoặc cuộn mãi | Giới hạn số mục cần lấy, ví dụ hai mươi kết quả đầu |
| Nút ghi mơ hồ như "Tiếp tục" | Tác tử bấm vào bước cam kết mà tưởng là bước xem | Dặn dừng trước mọi nút xác nhận, gửi, đặt, thanh toán |
| Trang tải chậm | Tác tử đọc trang khi chưa tải xong, ghi thiếu | Chạy vào giờ mạng ổn định, yêu cầu kiểm lại số mục đã lấy |
Bảng này cũng là danh sách những điểm nên đọc kỹ trong nhật ký khi kết quả có vẻ lạ. Phần lớn sai sót của tác tử trình duyệt rơi vào một trong sáu nhóm trên, hiếm khi do nó "không hiểu" việc.
Ranh giới không giao cho tác tử trình duyệt
Ngoài chuyện an toàn, còn chuyện đúng luật và đúng điều khoản của trang web. Những việc dưới đây không nên giao, kể cả khi công cụ làm được về mặt kỹ thuật.
- Lách mã kiểm tra người thật hay bước xác thực: các bước này được đặt ra để chặn máy tự làm; vượt qua là vi phạm điều khoản và có thể trái luật.
- Lấy dữ liệu hàng loạt từ trang của người khác: nhiều trang cấm thu thập tự động trong điều khoản; dữ liệu cá nhân trên đó còn được pháp luật bảo vệ.
- Đăng bài, nhắn tin hàng loạt trên mạng xã hội hay sàn: dễ bị coi là tin rác, tài khoản có thể bị khoá.
- Thao tác trên tài khoản ngân hàng, ví điện tử, trang thanh toán: không giao, kể cả chỉ để xem số dư.
- Đăng nhập bằng tài khoản quản trị cao nhất của công ty: nếu thật cần, tạo tài khoản riêng có quyền hẹp cho việc đó.
- Điền thông tin cá nhân của khách vào trang bên ngoài: mỗi lần chuyển dữ liệu khách sang nơi mới cần có lý do và sự đồng ý phù hợp.
- Đặt hàng, đặt chỗ, ký xác nhận thay bạn: tác tử chuẩn bị đến bước cuối, người bấm nút.
Nếu chưa chắc một trang có cho phép thao tác tự động không, đọc phần điều khoản sử dụng của trang đó, hoặc chọn cách an toàn là tự làm.
Thiết lập an toàn trước lần chạy đầu
Phần lớn rủi ro của tác tử trình duyệt đến từ chuyện nó thấy quá nhiều thứ. Mấy bước dưới đây thu hẹp những gì nó thấy và chạm được.
- Tạo một hồ sơ trình duyệt riêng cho tác tử, tách khỏi hồ sơ bạn dùng hằng ngày. Hồ sơ này không đăng nhập thư cá nhân, ngân hàng, mạng xã hội.
- Không lưu mật khẩu trong hồ sơ đó. Khi cần đăng nhập, bạn tự gõ, hoặc tạo tài khoản phụ có quyền hẹp cho riêng việc này.
- Nếu dùng tiện ích cài vào trình duyệt, xem kỹ màn hình xin quyền: tiện ích được đọc trang nào, mọi trang hay chỉ trang bạn bật. Chọn chế độ chỉ chạy khi bạn gọi.
- Bật chế độ xác nhận trước thao tác nhạy cảm nếu công cụ có, như gửi biểu mẫu, mua hàng, đăng bài.
- Chạy thử trên trang ít quan trọng, ví dụ tra cứu trên trang công khai, để quen cách công cụ báo từng bước.
- Đặt giới hạn trong đề bài: chỉ mở những trang trong danh sách, không theo đường dẫn lạ, dừng sau một số bước nhất định.
Sau mỗi đợt làm việc, đăng xuất các trang đã đăng nhập trong hồ sơ của tác tử. Đây là thói quen nhỏ nhưng cắt được phần lớn rủi ro phiên đăng nhập bị dùng vào việc ngoài ý muốn.
Ví dụ giả định: kiểm trang bán hàng mỗi sáng thứ Hai
Một cửa hàng đồ khô ở Đồng Tháp có trang bán hàng riêng với khoảng sáu mươi sản phẩm. Chủ cửa hàng hay nhận tin khách báo "bấm vào không thấy ảnh" hoặc "nút đặt hàng không chạy" sau mỗi lần sửa trang. Thay vì tự bấm thử từng trang, chị giao cho tác tử trình duyệt một việc mỗi sáng thứ Hai: mở trang chủ, đi qua từng nhóm sản phẩm, mở từng trang sản phẩm, xem ảnh có hiện không, giá có hiện không, nút thêm vào giỏ có phản hồi không, rồi dừng ở trang giỏ hàng, tuyệt đối không bấm đặt hàng.
Đề bài ghi rõ: chỉ mở các trang thuộc tên miền của cửa hàng, không theo đường dẫn ra ngoài, không điền thông tin người mua, kết quả là bảng ba cột gồm tên sản phẩm, vấn đề thấy được, ảnh chụp đính kèm nếu có. Lần đầu chị ngồi xem trọn phiên và phát hiện tác tử bấm nhầm vào ô trò chuyện hỗ trợ khách ở góc màn hình; chị thêm một dòng "không mở ô trò chuyện" vào đề bài. Từ lần thứ ba trở đi, chị chỉ đọc bảng kết quả, mỗi tuần mất chừng năm phút. Việc này hợp với tác tử vì nó đọc được trang như khách nhìn thấy, điều mà một kết nối dữ liệu trực tiếp không làm được.
Giám sát khi tác tử đang chạy và khi nào nên đổi cách
Trong mấy lần chạy đầu, ngồi xem tác tử làm từ đầu đến cuối. Hầu hết công cụ cho xem trực tiếp cửa sổ trình duyệt hoặc danh sách thao tác theo thời gian, và có nút dừng hoặc giành quyền điều khiển. Bạn đang tìm những lần nó bấm nhầm, đi vào trang ngoài danh sách, hay đọc một đoạn chữ lạ rồi đổi hướng. Gặp là dừng ngay, ghi lại bước đó và sửa đề bài.
Khi việc đã chạy ổn vài lần, bạn có thể để nó tự chạy và chỉ xem lại nhật ký sau. Nhật ký nên có danh sách trang đã mở và ảnh chụp những bước quan trọng; nếu công cụ không lưu, yêu cầu tác tử ghi lại các trang đã mở vào cuối kết quả.
Có ba dấu hiệu cho thấy nên bỏ trình duyệt và tìm cách khác. Thứ nhất, việc chạy hằng ngày và tốn nhiều phút mỗi lần: lúc đó đáng nhờ người kỹ thuật dựng kết nối trực tiếp. Thứ hai, trang đích đổi giao diện thường xuyên làm việc hỏng liên tục. Thứ ba, bạn thấy mình phải ngồi xem gần hết mọi lần chạy: khi đó tác tử không còn tiết kiệm thời gian cho bạn nữa.
Câu hỏi thường gặp
Tác tử dùng trình duyệt có thấy mật khẩu đã lưu trong trình duyệt không?
Tuỳ dạng công cụ. Tiện ích cài trên trình duyệt của bạn có thể thao tác trên các trang đang đăng nhập và các ô được tự điền. Đó là lý do nên dùng hồ sơ trình duyệt riêng không lưu mật khẩu cho tác tử, và đọc kỹ quyền mà tiện ích xin khi cài.
Vì sao tác tử chạy chậm hơn mình tự làm?
Vì mỗi thao tác đều phải chụp trang, gửi cho mô hình đọc, chờ quyết định rồi mới bấm. Người quen việc làm nhanh hơn nhiều lần. Giá trị của tác tử nằm ở chỗ nó làm trong lúc bạn làm việc khác, không phải ở tốc độ của từng lần.
Tác tử có tự giải được mã kiểm tra người thật không?
Không nên để nó làm, và nhiều công cụ được thiết kế để dừng lại ở bước đó và chờ người. Mã kiểm tra tồn tại để chặn thao tác tự động; vượt qua nó là vi phạm điều khoản của trang. Gặp bước này, bạn tự làm hoặc bỏ việc đó khỏi danh sách giao.
Có thể cho tác tử chạy trên máy tính công ty không?
Được nếu công ty cho phép và bạn dùng hồ sơ trình duyệt riêng. Nên hỏi người phụ trách công nghệ hoặc đọc quy định dùng AI của công ty trước, vì tiện ích trình duyệt có quyền đọc trang khá rộng. Với dạng tác tử chạy trên máy chủ của nhà cung cấp, máy công ty chỉ dùng để xem.
Trang web ghi câu lạ ra lệnh cho AI thì tác tử có làm theo không?
Có khả năng, và đây là rủi ro đã được ghi nhận với các tác tử đọc nội dung web. Cách giảm là chỉ cho tác tử mở trang trong danh sách tin cậy, không cấp quyền gửi hay mua, bật xác nhận trước thao tác quan trọng, và xem lại nhật ký khi thấy nó làm việc ngoài đề bài.